JANASAMUDRAM NEWS
భారత స్వాతంత్రోద్యమ కాలంలో, ముఖ్యంగా 1900 ప్రాంతంలో నిజాం రాజ్యంలో జరిగిన తిరుగుబాట్లు మరియు విప్లవాత్మక ఉద్యమాలు ఒక సమాంతర చరిత్ర. నిరంకుశ నిజాం పాలన, పెత్తందారీ వ్యవస్థలపై తిరగబడిన ఈ సమాంతర చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించదగిన మహానీయుడు, బహుజన వీరుడు “పండుగ సాయన్న”. 19వ శతాబ్దంలో నిజాం నవాబుల పెత్తందారీతనాన్ని, దొరలు, భూస్వాముల అరాచకాలను ఎదిరించి, బడుగు బలహీన వర్గాల హక్కులు, స్వేచ్ఛ, మహిళా సాధికారత, రైతుల సంక్షేమం కోసం తన జీవితాన్ని త్యాగం చేసిన ప్రజా నాయకుడు ఆయన. ప్రజలను దోచుకుంటున్న దొరలు, దేశ్ముఖ్లు, నిజాం అధికారుల సంపదను గుంజుకొని పేదలకు పంచిపెడుతూ “తెలంగాణ రాబిన్హుడ్”గా, బహుజనుల బంధుక్గా ప్రజా హృదయాల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయారు.
జననం – కుటుంబ నేపథ్యం
పండుగ సాయన్న 1840-1860ల మధ్య కాలంలో (1860-1900 మధ్య జీవించారు) ఉమ్మడి మహబూబ్నగర్ జిల్లా (పాలమూరు) నవాబ్పేట మండలం పరిధిలోని మెరుగోనిపల్లె గ్రామంలో ఆగస్టు 8వ తేదీన జన్మించారు. ఆయన తల్లి సాయమ్మ (తిమ్మమ్మ), తండ్రి అనంతయ్య (నరసింహులు). సాయన్న బోయ (వాల్మీకి/తెనుగు/ముదిరాజ్) సామాజికవర్గానికి చెందినవారు. అత్యంత పేద కుటుంబంలో జన్మించడం వల్ల ఆయనకు బడి చదువులు దక్కలేదు. సాయన్న ఆనాటి గ్రామీణ క్రీడల్లో ఆరితేరి, అత్యంత బలశాలిగా పేరుగాంచారు. ఆయన 20 కేజీల గుండును అవలీలగా ఒక్కచేత్తో లేపేవారని, ఎద్దులబండిని కూడా ఒక్క చేతితో లేపి విసిరేంత శారీరక ధారుడ్యం కలిగి ఉండేవారని ప్రతీతి. ఆయన భార్య పేరు కృష్ణమ్మ (జానపద కథల్లో నరసమ్మగా కూడా పాడుకుంటారు).
విప్లవ పథం – పెత్తందార్లపై తిరుగుబాటు
ఆ రోజుల్లో గ్రామాల్లో దొరలు, దేశ్ముఖ్లు, కరణాలు, పటేళ్లు బహుజనులపై స్వైరవిహారం చేస్తూ, వెట్టిచాకిరీ చేయించేవారు. కరువు కాటకాలతో ప్రజలు ఆకలితో అలమటిస్తున్నా, భూమి శిస్తు వసూలు చేస్తూ, పంటలను జప్తు చేసేవారు. సాయన్న తండ్రిని భూస్వాములు స్తంభానికి కట్టేసి కొట్టడం, వారి కుటుంబ భూములను ఆక్రమించుకోవడంతో ఆ కుటుంబం తీవ్ర పేదరికంలోకి నెట్టబడింది. అంతేకాకుండా, గ్రామాల్లో బడుగు బలహీన వర్గాల ప్రజలు భూస్వాముల ముందు వంగివంగి దండాలు పెడుతూ నడవాల్సిన పరిస్థితులు ఉండేవి. భూస్వాములు పండుగ సాయన్న చిన్నమ్మపై అరాచకానికి ఒడిగట్టడం, పేద మహిళలపై నిరంతరం సాగుతున్న అన్యాయాలను చూసి పండుగ సాయన్నలో విప్లవాగ్ని రగిలింది.
ఈ నిరంకుశ స్థితిని మార్చాలనే నిశ్చయంతో సాయన్న ఆయుధం పట్టాడు. సొంతంగా ఆయుధాలు తయారు చేసుకొని, బహుజన యువకులతో ఒక సాయుధ దళాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు. ధనవంతులు, భూస్వాముల గడీలపై దాడులు చేసి, ధాన్యం గోదాములను బద్దలు కొట్టి బస్తాల కొద్దీ ధాన్యాన్ని బైటకు తెచ్చి ఆకలితో ఉన్న పేదలకు పంచిపెట్టాడు. రైతులను అప్పుల ఊబిలో పడేసిన వడ్డీ పత్రాలను తగలబెట్టేవాడు. పేదల పెళ్లిళ్లు జరగడం కష్టంగా ఉన్న ఆ రోజుల్లో, భూస్వాముల నుంచి దోచుకున్న ధనంతో అన్నదానాలు చేయిస్తూ, పేదింటి ఆడపిల్లలకు మంగళసూత్రాలు (పుస్తెలు), మెట్టెలు చేయించి దగ్గరుండి పెళ్లిళ్లు జరిపించేవాడు.
బహుజన రాజ్య స్థాపన యత్నం – చదువు ప్రాముఖ్యత
సాయన్న కేవలం ధనవంతులను కొట్టి పేదలకు పంచే రాబిన్హుడ్లా మాత్రమే ఆలోచించలేదు. ఆనాటి నిరంకుశ నిజాం నిరంకుశ పాలనను ఎదిరించి, నిజాం పరిపాలనపై తిరగబాటు బావుటా ఎగురవేశారు. తన సొంత పరిపాలనా వ్యవస్థను నెలకొల్పి, ఒక సరికొత్త బహుజన రాజ్యాన్ని స్థాపించడానికి ప్రయత్నించాడు. పోరాట క్రమంలో ప్రజలను చైతన్యపరిచాడు. బహుజనులపై ఏ వర్గాలు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయో గుర్తించి, ఆ ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కొనడానికి జ్ఞానమనే “చదువు” ముఖ్యమని గ్రహించి తాను చదువుకోవడమే కాకుండా, బహుజన వర్గాలందరూ చదువుకోవాలని సందేశమిచ్చాడు.
కుట్ర, జనాగ్రహం – అమరత్వం
ప్రజల్లో సాయన్నకు రోజురోజుకూ పెరుగుతున్న ఆదరాభిమానాలను, ప్రజాదరణను తట్టుకోలేక భూస్వాములు, దేశ్ముఖ్లు ఆయనపై తప్పుడు కేసులు పెట్టించి, నిజాం ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి తెచ్చి అరెస్టు చేయించారు. ఎస్పీ మోహితి మిన్సాబ్, జంగు జలాల్ఖాన్ల నాయకత్వంలో పండుగ సాయన్నను బంధించి హతమార్చే కుట్ర జరిగింది. అయితే పండుగ సాయన్న అరెస్టుతో ఆగ్రహించిన వేలాది మంది ప్రజలు పాలమూరు జిల్లా జైలుపై దాడి చేసి, విడుదల చేయించాలని యోచిస్తున్నారని తెలుసుకున్న వనపర్తి మహారాణి శంకరమ్మ, నిజాం రాజుతో చర్చలు జరిపారు.
రాణి శంకరమ్మ ప్రజల పక్షాన నిలిచి, నిజాం రాజు మీర్ మహబూబ్ ఆలీఖాన్ను కలిసి సాయన్నను విడుదల చేయాలని విజ్ఞప్తి చేస్తూ రూ. 10,000 జమానత్ చెల్లించింది. ప్రజల డిమాండ్కు తలవంచి నిజాం సర్కార్ “మార్ మత్… చోడో” (చంపకండి… వదిలేయండి) అని ఆదేశాలు జారీ చేసింది. కానీ, సాయన్నను ఎలాగైనా అంతమొందించాలని చూస్తున్న పెత్తందారులు, పట్వారి వెంకట్రావు, జంగన్లాల్, ఎస్పీ మోహితి మిన్సాబ్లు కుట్ర పన్ని ఆ ఉత్తర్వులోని విరామ బిందువు (కామా) స్థానాన్ని మార్చి “మార్… మత్ చోడో” (చంపండి… వదలకండి) అని మార్చేశారు.
ఈ కుట్ర ఆధారంగా 1890 డిసెంబర్ 10న నిజాం సైన్యం సాయన్న నిద్రపోతున్న సమయంలో దొంగదెబ్బ తీసి తల నరికి హతమార్చింది. కేవలం 35-38 ఏళ్ల పిన్న వయస్సులోనే సాయన్న అమరుడయ్యాడు. సాయన్న హత్య వార్త తెలిసి ఆగ్రహించిన వేలాదిమంది ప్రజలు ఎస్పీ కార్యాలయంపైకి దూసుకెళ్లగా, ప్రజల ఆగ్రహాన్ని చూసి ఎస్పీ గుండెపోటుతో అక్కడికక్కడే చనిపోయాడు. అలాగే సాయన్న చావును సంబరం చేసుకుంటూ దావత్ చేసుకుంటున్న నాగిరెడ్డి, వెంకట్రావు, పెద్దిరెడ్డి రాంరెడ్డి వంటి భూస్వాములు ఉన్న ప్రభుత్వ వసతి గృహాన్ని ప్రజలు చుట్టుముట్టి తగులబెట్టడంతో వారంతా అందులోనే కాలి బూడిదయ్యారు.
విగ్రహాలు, జ్ఞాపకాలు – స్మారక చిహ్నాలు
సమాధి నివాళులు & విగ్రహాలు:
మరణించి శతాబ్దం గడిచినా నేటికీ వేలాదిమంది ప్రజలు సాయన్న సమాధి వద్దకు వచ్చి నివాళులర్పిస్తారు. మహబూబ్నగర్ పట్టణంలోని పద్మావతి కాలనీ గ్రీన్ బెల్ట్ వద్ద, జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా జిల్లెడబండలో, యాదాద్రి భువనగిరి, షాద్నగర్, నవాబ్పేట, గజ్వేల్, ఉమ్మడి పాలమూరు జిల్లాలోని అనేక గ్రామాల్లో సాయన్న భారీ విగ్రహాలను బహుజన సంఘాలు ప్రతిష్ఠించాయి.
తెలంగాణ రాష్ట్ర గీతం & పాఠ్యాంశాలు:
తెలంగాణ ప్రభుత్వం అందెశ్రీ రచించిన తెలంగాణ రాష్ట్ర గీతం ‘జయ జయహే తెలంగాణ’ లో పండుగ సాయన్న వీర గాథను, ఆయన పేరును పొందుపరిచింది. పాఠశాలల పాఠ్యాంశాల్లో కూడా ఆయన చరిత్రను చేర్చే చర్యలు చేపట్టారు.
జానపద కళారూపాలు & కిన్నెర గానం:
ఆధిపత్య వర్గాలు సాయన్నను బందిపోటుగా చిత్రించినప్పటికీ, సంచార జాతుల, దళిత, బహుజన కళాకారుల కంఠాలే ఆయన చరిత్రను ఊరూరా పాడుతూ సజీవంగా ఉంచాయి. డక్కలి, ఒగ్గుకథ కళాకారులతో పాటు పద్మశ్రీ దర్శనం మొగులయ్య తన 12 మెట్ల కిన్నెరపై పండుగ సాయన్న వీరోచిత గాథను సజీవంగా గానం చేసి ప్రపంచానికి చాటారు.
పుస్తకం & చలనచిత్రం:
మహబూబ్నగర్కు చెందిన న్యాయవాది బెక్కెం జనార్ధన్ రెండేళ్ల పాటు పరిశోధన చేసి పండుగ సాయన్న చరిత్రపై నవల/పరిశోధనాత్మక పుస్తకం రచించారు. అలాగే, ఏ.ఎం. రత్నం సమర్పణలో, క్రిష్ దర్శకత్వంలో పవన్ కళ్యాణ్ కథానాయకుడిగా తెరకెక్కిన చలనచిత్రంలో ఈ తెలంగాణ రాబిన్హుడ్ పండుగ సాయన్న వీరగాథనే ప్రధాన ఇతివృత్తంగా ఎంచుకోవడం విశేషం.
పండుగ సాయన్న ఏ ఒక్క కులానికో పరిమితమైన నాయకుడు కాదు. నిరంకుశ పెత్తందారీ వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా, నిరుపేదల ఆకలి తీర్చడానికి, బహుజన ఆత్మగౌరవం కోసం తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టిన నిసర్గ విప్లవకారుడు, అమరవీరుడు!
- వాకిటి వెంకటేశం ముదిరాజ్, సీనియర్ జర్నలిస్ట్, మొబైల్ నం. 9848486184
